۱۹فوریه ۲۰۲۶ - داروهای GLP‑1 که ابتدا برای درمان دیابت نوع ۲ ساخته شده بودند، طی سال های اخیر به یکی از مهم ترین پیشرفت های پزشکی در حوزهٔ متابولیسم تبدیل شده اند و اکنون چشم انداز درمان چاقی و بسیاری از بیماری های مزمن را تغییر داده اند. پس از موفقیت چشمگیر این داروها در کاهش وزن و کنترل قند خون، پژوهشگران در حال بررسی کاربردهای گسترده تر آن ها در بیماری هایی مانند نارسایی قلبی، بیماری مزمن کبد، آپنهٔ انسدادی خواب و حتی اختلالات مصرف مواد هستند؛ بیماری هایی که اغلب گزینه های درمانی محدودی دارند.
دکتر موتیاه وادوگاناثان از بیمارستان بریگهام و زنان، می گوید: نقش GLP‑1ها بسیار بنیادی تر از تصور اولیه است و این داروها نه تنها در کنترل بیماری، بلکه در افزایش طول عمر و جلوگیری از پیشرفت بیماری های مزمن نقش دارند. برخلاف بسیاری از داروهای دیابت که تنها نشانگرهای زیستی خاص را هدف می گیرند، GLP‑1ها بر محور متابولیک قلب–کلیه اثر می گذارند و همین رویکرد کل نگر باعث شده در درمان چاقی و دیابت بسیار مؤثر و قابل تحمل باشند. از آنجایی که چاقی و چربی اضافی محرک اصلی بسیاری از بیماری های مزمن هستند، هدف قرار دادن این ریشهٔ مشترک می تواند طیف وسیعی از بیماری ها را تحت تأثیر قرار دهد.
پژوهش های جدید نشان داده اند که GLP‑1ها در بیماری های قلبی نیز اثرات قابل توجهی دارند. دکتر نیلز کروگر و همکارانش نشان داده اند که این داروها در بیماران مبتلا به نارسایی قلبی با کسر جهشی حفظ شده- وضعیتی که در آن عضلهٔ قلب آن قدر سفت می شود که بطن خون کمتری نسبت به حالت معمول نگه می دارد - بسیار مؤثرند و نسبت به داروهای قدیمی دیابت، ۴۰ درصد کاهش خطر نسبی ایجاد می کنند؛ یافته ای که به گفتهٔ او در مورد بسیاری از داروها دیده نمی شود. او و دیگر متخصصان معتقدند که بخش مهمی از این اثرات ناشی از کاهش چربی احشایی و بهبود وضعیت متابولیک است.
پروفسور ژوزفین لی، مدیر بالینی مرکز دیابت درMGH و استادیار دانشکده پزشکی هاروارد نیز تأکید کرد که GLP‑1ها نسبت به نسل های قبلی داروهای دیابت بسیار گسترده تر و مؤثرتر عمل می کنند. برخلاف برخی داروهای قدیمی که خطر نارسایی قلبی را افزایش می دادند، GLP‑1ها خطر مرگ قلبی–عروقی، سکتهٔ قلبی غیرکشنده و سکتهٔ مغزی غیرکشنده را کاهش می دهند و این اثر در مطالعات متعدد و با داروهای مختلف این کلاس تکرار شده است.
این تحولات، شیوهٔ طبابت پزشکان را نیز تغییر داده است. دکتر وادوگاناثان می گوید: زمانی که آموزش پزشکی ام را تمام کردم، همه ی پزشکان از نقش چاقی آگاه بودند اما ابزارهای درمانی بسیار محدود بود. اکنون GLP‑1ها جایگزینی مؤثر برای بیمارانی شده اند که شاید پیش تر به سمت جراحی چاقی می رفتند. پروفسور لی، نیز گفت: تا چند سال پیش گزینه های درمان دیابت بسیار محدود بود و بیماران اغلب ناچار به شروع انسولین می شدند، اما اکنون داروهای خوراکی جدیدGLP‑1 و اینکرتین ها چشم انداز درمان را دگرگون کرده اند و نیاز به تزریق های مکرر را کاهش داده اند.
با این حال، چالش هایی نیز وجود دارد. FDA این داروها را تنها برای دیابت نوع ۲ و چاقی تأیید کرده و استفاده از آن ها در بیماری های دیگر هنوز رسمی نیست. شرکت های بیمه نیز گاهی درخواست ها برای استفادهٔ جایگزین را رد می کنند. علاوه بر این، برخی گروه ها- از جمله زنان باردار، کودکان و بیماران با بیماری پیشرفتهٔ کلیه و دیالیزی- در کارآزمایی ها کمتر مطالعه شده اند و نیاز به داده های ایمنی بیشتری وجود دارد. پزشکان همچنین گزارش هایی از افزایش خطر آسپیراسیون ریوی در برخی اقدامات پزشکی داده اند، زیرا GLP‑1ها تخلیهٔ معده را کُند می کنند.
یکی از حوزه های شگفتانگیز پژوهش، اختلالات مصرف مواد است. دکتر مری شن، پزشک رزیدنت در بیمارستان بریگهام و زنان که روی اختلالات مصرف مواد کار می کند، گفت: پزشکان ابتدا به طور تجربی متوجه شدند برخی بیماران پس از مصرفGLP‑1ها میل کمتری به سیگار یا الکل دارند. این مشاهدات به مطالعات حیوانی و سپس کارآزمایی های بالینی منجر شد. اگرچه هنوز دادهٔ کافی برای توصیهٔ رسمی وجود ندارد، اکنون بیش از ۱۵ کارآزمایی بالینی در سراسر جهان در حال بررسی اثرGLP‑1ها بر اعتیاد به الکل، مواد افیونی، تنباکو و کوکائین است. مکانیسم احتمالی این اثر، حضور گیرنده های GLP‑1 در ساختارهای مرتبط با سیستم پاداش مغز است که می تواند پاسخ مغز به مواد اعتیادآور را تعدیل کند.
با وجود امیدهای فراوان، پژوهشگران تأکید کردند که برای تأیید کاربردهای جدید، سال ها مطالعه و تأمین مالی کافی لازم است. پرسش هایی دربارهٔ اثرات بلندمدت، تفاوت پاسخ افراد بر اساس ژنتیک، و بازگشت وزن پس از قطع دارو همچنان بی پاسخ مانده اند. با این حال، استقبال بیماران بسیار چشمگیر است؛ به گفتهٔ دکتر وادوگاناثان، بیماران اغلب خودشان بحث دربارهٔ GLP‑1ها را آغاز می کنند- اتفاقی که در مورد هیچ کلاس دارویی دیگری سابقه نداشته است- و این موضوع تصمیم گیری مشترک میان پزشک و بیمار را تقویت کرده است.
منبع:
https://medicalxpress.com/news/2026-02-glp-1s.html